أبو المحاسن الحسين بن الحسن الجرجاني

267

تفسير گازر ( جلاء الأذهان وجلاء الأحزان ) ( فارسى )

[ سوره النساء ( 4 ) : آيه 101 ] وَ إِذا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُناحٌ أَنْ تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلاةِ إِنْ خِفْتُمْ أَنْ يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنَّ الْكافِرِينَ كانُوا لَكُمْ عَدُوًّا مُبِيناً ( 101 ) چون در زمين رويد بسفرى از سفرهاى طاعت چون سفر حجّ و زيارت يا از بهر طلب روزى يا از بهر جهاد كردن با دشمنان خداى بر شما هيچ حرجى و بزهء نيست كه از نماز قصر كنيد يعنى چيزى كم بكنيد ؛ آنچه چهار ركعت است دو ركعت كنيد اگر ترسيد كه كافران شما را در فتنه اندازند و فتنهء كافران در آيت دل مشغولى دادن ايشان باشد مؤمنان را بترسانيدن و كيد كردن و حرب كردن با ايشان آنگه حقّ تعالى فرمود كه : از كافران حذر كنيد كه ايشان دشمنىاند شما را كه دشمنى خود را ظاهر و آشكارا ميگردانند اگرچه ظاهر قرآن چنان است كه قصر با خوف شايد كرد و ظاهر اين اقتضا مىكند از براى آنكه گفت : [ إِنْ خِفْتُمْ ] اگر از فتنهء كافران ترسيد بر شما حرجى و بزهء نيست الّا آنست كه هيچ خلاف نيست كه اگر خوف باشد و اگر نباشد در نماز قصر بايد كردن و خوف شرط نيست در قصر نماز و اين حكم كه شرط خوف است منسوخ است باجماع و سنّت متواتره و نسخ قرآن باجماع و سنّت متواتره روا بود براى آنكه حكم اين هر دو حكم قرآن است چنان كه به قرآن نسخ رواست به اين هر دو هم نسخ روا بود ، و همچنين ظاهر آيت اقتضاى آن مىكند كه قصر مرخّص است و اتمام روا بود و بنزديك شافعى اتمام اوليتر است و بنزديك اهل البيت همچنانكه اتمام در حضر واجب است قصر در سفر واجب است كه اگر كسى در سفر نماز تمام كند مجزى نباشد و اين حكم كه ظاهر آيت اقتضا مىكند از تخييريين الاتمام و التقصير هم منسوخ است باخبار متواتره و اجماع اهل البيت . ابن عبّاس گفت كه : اوّل نمازى كه درو بقصر فرمودند نماز ديگر بود بعسفان و قولى ديگر آنست كه مراد بقصر نماز قصر اركان نماز است در حال خوف ، و بنزديك اصحاب ما نماز خوف تقصير بايد كردن همچون نماز سفر ، راوى خبر گويد كه : من عمر خطّاب را گفتم كه : ما را چه عذر است كه ما قصر ميكنيم و ما ايمنيم و خداى تعالى بخوف مشروط كرده است ؟ - گفت : اينكه را مشكل افتاد مرا هم مشكل بود از رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم پرسيدم گفت : صدقة تصدّق اللّه بها فاقبلوا تصدقته ، گفت : صدقهء است كه خداى تعالى بشما داده صدقهء او قبول كنيد .